QU^^STIO TI. Utriim in (a) Angelo actualiter existen- te, necesse sit ponere aliguid mensu- rans ejus existentiam vel durati- onem existentice ejus, reaJiter aliud ab ipsa existentia ? Alensis, D. Thoni. D. Bonavent. Richard. Henric. cseterique Doctores citaii q, prsececl. Vide Scot. in Tlieor. § non potest •prohari Dewn aliquid. Vorrollong. 2. d. 2. q. 2. Mgid. 2. d. 2. q. i. art. 3. Bacon. hic art. 4. etb. Qiiod sic (b) : Tempus clifFert a motu per lioc quod mensurat ip- sum-, sicut probat Philosophus 4. Phys. per hoc, quod tempus non et reparatio, videtur quod illa existentia est velox nec tardum; motus au- mensuraretur mensura divisibili. Dicit tem dicitur velox et tardus, et Doctor quod si esse Angeli existeret per per alias rationes; ergo a simili; illud totum spatium, in existentia ipsius ^vum est aliquid aliud ab existen- 1. Mag. E. D. Thom p.l. q. 1( a. 5. quodl. 5. a. 7. Arg. l. Text. 9{ non esset aliqua successio, quia opposi- tum succedit alteri, quia non possunt esse simul, nam esse creatum ipsius Angeli, succedit non esse ipsius cui opponitur, et esse annihilatum ipsius succedit esse crea- to Angeli tanquam opposito, et esse repa- ratum AngeU succedit ipsi Angelo an- nihilato, tanquam opposito ; in existentia autem Angeli quantumcumque durantis, non sunt ibi hujusmodi opposita sibi in- vicem succedentia . tia aeviterni mensurans ipsum. Secundo sic, (c) quantitas per- manens et successiva sunt ejus- dem generis; ergo utrumque est aliquid aliud a suo subjecto, ma- xime si illud pertineat ad genus Substantise; ergo sicut quantitas permanens est aliud ab eo cujus est mensura, ita et quantitas suc- cessiva. Arg. 2. Text. 95 1. DIST. ir. QU.T^STIO 11. 2 47 Contra, de illo alio si sit, qnsero, et mensuratur, et mensuratur qunntitate qno durat in esse? Si seipso, ergo successiva; ut supra patuit, tcnendo opi- pari ratione ipsa existentia pote- nionem D. Bonaventurfe. rit seipsa dnrare formaliter, qnia TEXTUS. Respondeo (a), patetenim, qnod .2. prima opinio in prspcedonti qiuT- ^'''"nfo''^'" D. Bona- venturuj. istud aliud non erit perfectius ipsa actuali existentia ejus, cum sit quasi passio ejus; si autem alio a se absoluto durat in esse, erit processus in infinitum in mensu- stione debuit concedere partom ratis et mensuris. affirmativam, quia ^vum vero potest habere rationem mensur», COMMENTARIUS. ^^ q^^q quantitatem proprie, et ita (a) Utrum in Angclo. Titulus qufBsti- differre ab existentia Angeli, quae onis est iste : an mensura Angeli, qucT a ^oi^ ^st in se formaliter quanta, D. Bonaventura ponitur quantitas abso- sed indivisibilis. Similiter in illa luta et successiva, et ab Henrico ponitur existentia succedunt sibi invicem quantitas absoluta indivisibilis, qua3 ta- '"^^^^ ^'^^i alia et alia; ergo utrum- men, ut supra \)dX\\\i qucest. 1. hujus di- ^^^ differt ab ipsa existentia An- stinctionis, realiter distinguitur ab exi- geli, sicut quoddam absolntum stentia Angeli ? secundum illam positionem, quia (b) Quod sic. Arguit primo pro parte sunt indivisibilia de genere quan- affirmativa sic : Sicut se habet tempus titatis. ad motum, ita oevum ad existentiam An- Similiter aliqui (b) tenentes se- Henric ,. . . 1 ... quodl. 2. geh, quia sicut tempus ponitur mensura cundam opinioncm m prancedonti q- 2- motus, ita oevum mensura existenticC qucOstione, scilicet de indivisibili- q. i^ Angeli, sed tempus differt realiter a mo- tate revi, dicunt ipsum revum per- '""'"'' ^ ' tu; ergo et nevum est mensura alia ab tinere ad genus quantitatis, non existentia Angeli. Patet minor per Phi- sicut divisibile, sod indivisibilo in losophum 4. P/iysic. tcxt. com. 96. ubi genero illo, ita quod cx multis in- probat quod tempus differt a motu, per divisibilibus ejusdom specioi mon- hoc quod tempus non est velox, nec tar- dum, motus autem dicitur vclox vel tar- dus; ergo differt a motu. (c) Sccundo sic : Qu(io sic se habcnt, quod sunt ejusdem generis, si unum dif- fert reahter ab ali^inibus alterius generis, et reliquum differt, sed quantilas perma- nens et successiva sunt ejusdcm gcncris quantitatis, cum ergo quantitas perma- nens reaHtcr differat a suo subjccto, pra^- sertim si talc subjectum sit de gcncre SubstantijiQ, ergo ct (piantitas successiva renhtor diffiMM a suo subjoclo ; iino cxi- stentia Angoli est dc genin-c Siibslantiin, surantibus, scilicot existontias plurium aoviternorum (^jusdom specioi, potest componi quantitas discrcta, qnao sit numorus ot mon- sura in oevii.ernis, sicut numorus in corporrlibus (^st ox indivisi- l)ili])us nuitatibus discrc^tis in ois. Pro li'^'- addntMint i'a(ii>n.'<. (,)ure ro. COMMi:\T.VBIUS. (n) /icsjxmdco. Wic Doctor prinn» roci- (al duas opinionos, vidoHcct Ilonrioi ot 248 LIB. II. SENTENTIARUM Bonaventuree. Et dicit quod prima opinio debuit concedere partem affirmativam, scilicet quod sevum quod ponitur mensura Angeli, et quantitas successiva, deLet differre ab existentia Angeli. Patet quia existentia Angeli est simpliciter indivisi- bilis, sevum autem est divisibile in plura nimc, quorum unum succedit alteri, et sic indivisibile non identificatur realiter divisibili ; tunc etiam, quia existentia Angeli, ut est in primo 7iunc, actu potest esse sine secundo nunc, et per conse- quens realiter distinguitur ab illo, et ut sit sub secundo Jiunc eevi, annihilatur primum nunc; et hoc est quod dicit Do- ctor ibi : similitcr in illa existentict suc- cedunt secundum illam positionem sancti Bonaventuroe. (b) Similiter aliqui tenentes secun- dam opinionem in prcecedenti quce- stione, scilicet de indivisibilitate sevi. Hic Doctor dicit duo secundum opini- onem Henrici. Primum, quod toti existen- tioe unius Angeli tantum ponitur unum nunc 8evi indivisibile mensurans totam ejus existentiam, ita quod est impossibile in eadem existentia Angeli ponere plura nunc sibi invicem succedentia, sed tan- tum ponitur unum mensurans existen- tiam ejus pro quantacumque duratione, et desinente existentia illius desinit illud nunCy et posita illa, ponitur illud idem 7iunc, ut supra patuit in 1. hujus dist. Secundo dicit secundum istam opinionem quod plura Jiunc mensurantia plures exi- stentias Angelorum, sunt ejusdem rationis et ejusdem speciei, et ex illis pluribus nunc potest componi quantitas discreta, quee sit numerus et mensura seviternorum. Vult dicere ista opinio, posito quod sint mille Angeli, ponuntur mille nunc corre- spondentia ilHs, ita quod quilibet Ange- lus habet proprium 7iunc mensurans ejus totam existentiam, pro quacumque dura- tione ejus, et ex illis mille nunc compo- nitur una quantitas discreta actu in- cludens mille nunc, et talis quantitas dis- creta mensurat mille existentias Ange - lorum, non quod tota illa quantitas men- suret unam existentiam Angeli, sed sic intelligendo, quod unum nunc, quod est pars illius quantitatis discretae mensurat indivisibiliter existentiam unius x\ngeli, et aliud nunc, quod similiter est pars illius quantitatis mensurat existentiam alterius Angeli, et sic de aliis, et sic pa- tet ista positio. Et dicit ista opinio quod ^® tate^* 7iunc mensurans existentiam Anoeli, re- reaiiqua ^ ' dam aliter distinsruitur ab ipsa existentia, et preesuppc ,. , sita. ex alia parte concedit quod est impossi- bile existentiam Angeli esse nunc non existente, et e contra. SGHOLIUM. Positis sententiis Bonaventurje et Henri- ci affirmantibus, ponit propriam negan- tem distinctionem realem inter sevum et aeviternum, quia seviternum est prius suo sevo et inseparabile ab eo, nec se habent is- ta instar aliorum, quse separari possunt. Hoc videtur coutra id quod tribuitur Scoto, de distinctione totius a partibus unitis, de quo 3. distinctione 2. qu^estione 2. arti- culo 1. Contra istud arguitur (c) sicut prius argutum est in qumtione 5. jmmce distinctionis hujus secundi in solutione principcdi. Illud (quod si esset distinctum ab aliquo, esset posterius eonaturaliter)necessario est idem illi, si incompossible est illud aliud esse sine eo ; igitur si impossibile est esse Angelum sine aliquo extrinseco, quod sit men- sura actualis existentise ejus, cum illud si esset aliud, esset poste- rius naturaliter ipsa actuali exi- 3. ' /Evum non esse quid reaiiter di stinctum ab existentia Unde colligitur distinctio realis ? Secundum prtesentem ordinem est q. 4. Text. 39. Sic vocat Platonem quia fuit discipulus Socratis. Exemplum ita se liabet DIST. II. QUyESTIO II. 249 Irvum stentia Angeli, seqiiitur qiiod non Accipio ergo, qiiod nihil potest cutni- 'est aliud ab existentia ejns; aut concludi esse distinctum ab alio, gredo . , . , ad si est aliud et per consequens po- nisi vel propter separationem ^rietem bhoc sterius, poterit actualis existen- actualem vel potentialem, vel %r'' tia absque contradictione esse si- propter proportionem istorum ad ^ergo' ne eo, et ita non est necessarium aliqua alia, quorum alterum est iket'^^^' ponere illud. ab altcro separabile, sed in pro- i^sitab Confirmatur ratio ista (d) et posito nullum istorum contin- arabiiis. iiia similitor, de qua fit men- git; non enim, per te, est hic ali- detur tio m 5 qucBsi. distinct. 1. hnjus qua separatio actualis vel poten- t&snon secundi, quia distinctio aliquorum; tialis, nec ista se habent ad invi- iotS, de quorum unum proprie inest al- cem, sicut aliqua distincta insepa- !d"2? teri, non concluditur, nisi vel rabilia, quia nihil distinctum ab ^" ^* ^' ex separatione actaali vel po- alio realiter, sine quo non po- tentiali, vel nisi sint talia, quse test esse sine contradictione, est sic se habeant ad invicem, sic- prius eo, sed vel est posterius ut aliqua alia, quorum unum est eo naturaliter, vel simul natura separabile ab alio. Hoc tertium ad- cum eo; istud autem quod poni- do, quia secundum Philosophum, tur aliud ab Angclo si esset, 7. Metaph. cap. de partibus definiti- esset posterius naturaliter, igi- onis, parabola Socratis minoris tur, etc. vel junioris multos seduxit inve- ritate,dicentis,quod si non est cir- COMMENTARIUS. culus nisi in aere, nonpropter hoc esset 9es in deflnitione circuli ; et (c) Contra istud arguitur. Ilic Doctor 3. a simili inferentis, quod non arguit contra istam opinionem secun- oportet carnes esse in definitione dam, non improbando realem ideniita- hominis, licet homo non sit sine tem inter existentiam Angeli, et ipsum carnibus ; dato, inquam,quod essct nunc nevi. Sed speciaHter arguit oontra incompossibilis separatio istorum hoc, quod dicit opinio secunda, scilicet ab invicem, si tamen ista sic se quod impossibile est existentiam Anireli habeant ad invicem sicut aliqua esse sine propria mensura indivisibili, alia; quorum est possibilis scpa- et e contra, et tamen existentia Angdi, ct ratio, concluditur ista esse distin- illa mensura realiter distinguuntur. hicit cta, puta si ex ratione propria Doctor quod l»oc videtur impossibile po- circuli et trianguli, carnis et li- nere aliqua duo omnino iusoparabiba. gni, conclnditur circulnm sic sc quorum unum sit in abo, ci non cssc liabere ad lignnm, sicnt trinngu- idem reabtcr, ct boc pnd^at, supp.m.^nd.) lum ad carnem, et probatnr sepn- tamcn ab(pia. rabilitas ex unn pnrte, conclndi- Primo, quod si A a /; sint ad in- Quomoao tnr distinctio ex alia; et dnto vicem inscparabiba, (pinrnm ^»"»"" «^^ "^/J,^;'- qnod sit inseparabilitns nb una prius, ct aiiud (^^t posterius ((piod dico ^^jon^^ pnrte, hoc non est ex proprin rr\- propirr corrdaiivn, (phT sunt ad uwkom mm. micmo, tione, sed ex nliqno extrinseco. rcabtcr distinfMa. c\ tamcn unum m.n 250 LIB. II. SENTENTIARUM potest esse sine altero, sed hoc est pro- possibile A, esse sine D, sequitur quod pter simultatem naturalem illorum) sunt insum A est idem realiter cum ipso B, idem realiter, si tamen posterius fun- Dicit ergo Doctor, quod si B, puta men- detur in suo priori, ut supra exposui m sura indivisibilis, quod ponitur distin- isto secimdo, dist. \. q. 5. contra opini- ctum ab A, si naturaliter est posterius onem Occliam. ipso A, et si incompossibile sit ipsum A, Secundo prpemitto, quod si A et Z? puta existentiam Angeli, esse sine B, sunt inseparabilia, et A est prius B, et B necessario A, erit realiter idem B, et per fundatur in ^4, et hoc per intrinsecum consequens repugnat dicere quod B sit ipsius A, sunt simpliciter idem realiter. naturaliter distinctum ab A quod est po- Dixi per intrinsecum, quia si B inesset sterius ipso .4, et quod sit incompossibile A. inseparabiliter a causa extrinseca ne- A, esse sine B, et sic patet ista propositio . cessario producente B in A, non sequere- Doctoris. Sequitur: igitur si impossibile | tur realis identitas inter A et B, ut dif- est esse Angelum sine aliquo extrinseco, ^ fuse exposui dist. i. q. o. hujus secundi. quod sit mensura actualis existentice ejus, 4. Tertio prsemitto, quod existentia An- cmn illud, supple extrinsecum^ si esset geli est simpliciter prior sua mensura in- cdiud, videlicet ab ipsa existentia Angeli, divisibili, patet, quia talis mensura fun- esset posterius naturcditer ipsa actucdi datur in ipsa existentia Angeli, et esse existentia Angeli, sequitur quod non est fundatum in alio est posterius eo. cdiucl ab existentia ejus, supple si pona- Quarto supponit Doctor, quod si talis tur talem*existentiam non posse esse sine mensura est inseparabilis ab existentia tali mensura. Sequitur: aut si est aliud, Angeli, quod hoc est a causa intrinseca supple ipsa mensura,e^ per consequens po- ipsius existentise ; patet quia ista opinio sterius poterit actualis existentia Angeli habet dicere, quod talis mensura indivisi- absque contradictione esse sine eo, scili- ; biUs ex natura rei oritur a causa intrinseca cet sine tali mensura, quee ponitur fevum, ' existentise Angeli, et per consequens non et ita non est necessarium ponere illud. inheeret sibi a causa extrinseca. His pree- Vult dicere Doctor, quod si ipsa mensura missis statim patet ratio Doctoris, quia est alia ab existentia, sequitur quod talis | si existentia Angeli, et mensura ipsius existentia, cum sit prior, poterit esse si- 1 sunt ab invicem inseparabilia, et existen- ne tali mensura. Patet per illam proposi- j tia Angeii est prior, et ipsa mensura tionem Doctoris in primo clist, 1. q. 4. inest iUiacausa intrinseca ipsius Angeli, ^^ /,^ ^. dist. 10. q. 2. et alibi scepc \ [ videtur simphciter repugnantia, quod absolutum prius aho, realiter distinctum Jj realiter distinguatur, et sic patet quomo- ^^^ .^^^ ^^^^^^ ^^^^ ^.^^ .^^^^ ^^ ^j^ ^^._ do ista ratio Doctoris concludit, quoe ut , . , ,. ^ .^ . ,. ^ stentia Angeii poterit esse sine taii concludat intentum praesupponit omnia . ,. . . , mensura, et per consequens non est supradicta prms dicta in isto secundo, ... . ,. M 1% 1 * necesse ponere talem mensuram. distinct. 1. qucestione 5. Declaro tamen ^ i.^^ 1 . „^+:^,^:^. (d) Confirmatur ralio ista. Confirma- htteram hujus rationis: ^ ^ ' Cum dicit, illud quod si esset distin- ^io ha3c probat quod illud quod est prius ctum ab aliquo, esset posterius eo natura- et impossibile est esse sine posteriori, liter, etc. Patet ista littera, quia si B sit realiter idem cum eo, et non est idem esset naturaliter posterius A, et sit incom- reahter potest separari ab ista. Ista di- 5. 6. DIST. II. QU^STIO II. 251 irabola ocratis nioris id est itonis. stinctio realis conclLiditur ex aliquo isto- stincta, puta si ex ratione propria circu- rum trium, quorum duo patent in litte- li et trianguli, carnis et ligni concluditur ra dist. i. q. 5. /mjus secundi et hlc. circulum sic se habere ad lignum, sicut Primum est actualis separatio aliquorum. triangulum ad carnem; et probatur sepa- Secundum est possibilis separatio. Ter- rabilitas ex una parte, concluditur di- tium sic declaratur in littera : vel nisi stinctio ex alia parte, ut puta si volo sint talia, qitce sic se haheant ad invicem, probare quod circulus et lignum realiter sicut cdiqua cdia quorum umim est sepa- distinguantur probabo per simile sic : rabile ab alio. Posito enim, quod A et vSicut se habet triangulus ad carnem, ita B non possint separari ab invicem, ta- circulus ad lignum ; sed triangulus po- men C ei D similiter se habeant, sicut test separari a carne, ergo et circulus /1 et B, et probatur quod C ei D reali- a ligno ; et posito quod circulus non ter distinguuntur,hoc idem concluditur de possit separari a ligno, sequitur tamen A et B, sic arguendo : Sicut se habet risi- quod realiter distinguatur a ligno, ex eo bile ad hominem, ita hinnibile ad equum, quod similiter se habet ad lignum, sicut sed si probatur, quod risibile distingua- triangulus ad carnem, et talis insepara- tur ab homine, statim concluditur de hin- bilitas non est ex propria ratione et ab nibili; et ponit exemplum de 1. Metaph. intrinseco, sed ex aliquo extrinseco. His c. cle partibus definitionis , text. com. 99. prresuppositis ostendit Doctor principale ubi sic habetur: Et parahola, inquit, dc intentum, videlicet, quod ista non stant animali, quam consuevit Socrates ju- simul, quod existentia Angeli et ejus nior dicere, non hene se hahet, adducit mensura sint inseparabilia, et quod rea- enim a veritate, et facit suspicari, qua- li^er distinguantur, quia si realiter di- si contingens sit hominem esse sine par- tihus, sicut sine cere circulum, etc. Vide ibi, text. cum commejito^ et vocat So- cratem Juniorem, Platonem, ex eo quod fuit discipulus Socratis. Ex ista littera stmguuntur, erit aliquo trium modorum prfecedentium, sed non est aliquo istorum trium modorum. De primo patet, et si- militer de secundo, quia seciindum istain opinionem existentia Angeli et ejus men- dicit Doctor in sententia, quod si volo ^ura, nec actu, nec poteniia separantur. probare quod carnes non sint de definiti- one hominis, quamvis non possint ab homine separari, probabo per simile, supponendo quod circulus tantum sit in tcre, et non possit separari ab ipso, ar- guendo sic : Sicut se habet a\s re- spectu circuli, ita caro respectu honii- nis; sed (cs non est de definitione cir- culi, ergo nec carncs de dcfinitione ho- minis. Et dicit Doctor, quod dato quod esset incompossibilis separatio istorum ab invicem, puta hominis ct carnis, si tamcn ista sic se habeant ad iiiviccin sicut ali(|na alia, qiiorum est possi- bilis separatio, concluditur isla csse di- De tertio similiter patet, quia non se ha- bent ad invicem, sicut aliqua disiincta separabilia, quia niliil distinctum ab alio realiter, sine quo non potcst esse sine contradictione, est prius eo, sed vel cst posterius eo naturaliter, vel siinul naui- ra cum co ; istud autem quod ponitur afiud ab Angelo si essei, ossei poslcrius naturaliter, et hoc satis supra paiuit, in isto sccundOf distinclione \ . f/it,i\^f .*;. SCHOLIUM. Instatur ok Philo>opho i. 1'hys. ul»i vi- dclur dicere os.-^u unuin nuiic seciinduui sub- stautiam in tolo teuipore, divorsuin tauieu secunduia cssc. Probat lato Scolus id osso I 252 LIB. 11. SENTENTIARUM Text. 104. Text. 90. ejusdem 4. Item3. Metaph. text. 12. Non esse de mente Philosopbi quod idem in- stans maneat to- to tempore. contra mentem Philosophi, et explicat ejus locum adductum, quoinodo nunc maneat idem secundum substantiam et diversum seciindum esse, et quie ipse hic dicit, egent, explicatione, quam faciunt late Lychetus et Tartaretus hic, et Aretinus 4. Phys. post qusest. 16. Instatur (a) contra istud sic : quia nunc secundum substantiam sehabet ad substantiam eadem mo- bilis, sicut istud quod ponitur men- sura durationis existentise Angelo- rum, se habet ad illam existentiam, quia sicut ista existentia manet ea- dem mensurata hoc indiAisibili, ita ponitur ex alia parte de nunc et de substantia mobilis, et tamen ex il- la parte invenitur distinctio inter substantiam mobilis, et substan- tiam ipsius nunc ; igitur et hic. Quod autem debeat poni aliquod tale nimc mensurans mobile idem secundum substantiam, videtur es- se intentionis Philosophi 4. Physi- corum, ubi videtur quasi solvere qusestionem, quam movet de nunc, utrum sit idem in toto tempore, dicendo quod est unum, et idem se- cundum suhstantiam, differens secundum esse. Istam instantiam (b) excludendo primo ostendo, quod illud quod supponit de minc secundum. sub- stantiam sit falsum, et contra in- tentionem Philosophi, quia Philo- sophus probat, quod nunc sequitur illud quod fertur per hoc, quia eo quod fertur cognoscimus prius et posterius in motu, et ipso nunc co- gnoscimus prius et posterius in tempore. Sed haec non sunt vera de mobili secundum substantiam, sed secundum quod est sub mutatione alia et alia, quia si accipiatur mo- bile secundum substantiam absolu- te, non cognoscitur eo prius et posterius in motu ; igitur nec per idem nunc secundum substantiam cognoscimus prius et posterius in tempore, sed per aliud et aliud. Similiter (c) Philosophus in ter- tia proprietate de nimc, dicit quod non est sine tempore, nec e con- trario,quia motus non est sine mo- bili, nec e contrario, et sicut mo- tus ad mobile, ita numerus motus, vel unitas motus ad numerum si- ve unitatem mobilis. Falsum est autem quod-mobile secundum sub- stantiam suam non possit esse si- ne motu, sed prsecise verum est de mobili, ut est sub mutatione; si igitur sit alterum mobile in toto motu, ergo et mmc sibi correspon- dens. Prseterea, quomodo posset (d) ipsum nunc indivisibile fluere se- cundum diversa esse, quse necessa- rio essent indivisibilia, quin totus fluxus ejus componeretur ex indi- visibilibus. Probat enim Philoso- phus ex intentione, 6. Physic. quod indivisibile non potest moveri, quia tunc motus ejus componere- tur ex indivisibilibus, quia prius pertransiret minus vel sibi sequa- le, quam majus; ergo tempus est compositum ex indivisibilibus, quod est contra Philosophum. Ad hoc etiam sunt duae rationes Philosophi (e), quarum una est ta- lis : IUa dicuntur simul, quse sunt in eodem indivisibili ; igitur si est instans idem secundum substan- tiam, omnia sunt aeque praesentia et simul, et quse nunc, et quae in millesimo anno. 4. Physicoriwi. Alia ratio est (f), quia cujuslibet Text. Text. { Text.i Ibid. text. 1 Text, 91. etJ 5. DIST. 11. QU^STIO II. 253 continui sunt diio termini distm- qua est terminus hujus divisibilis. cti, quam rationem sic declaro : Si autem sunt alterius generis, quia 7iunc secundum substantiam, puta Qualitatis, igitur qualitas si est ipsa substantia mobilis, non erit per se ratio terminandi conti- est nisi contendere de verbis. Si nuum in genere Quantitatis. autem est aliud ab ipsa, puta ali- Item hoc argumentum tacit ^. quod indivisibile de genere Quan- Commentator, 4. Phy.s. c. 91. In- "esue?mi- titatis, qusero cujus sit continui stans est terminus et finis alicujus Si. terminus vel cujus discreti pars ? finiti ; sed omne fmitum habet quia omne indivisibile de genere duos terminos et duos iines, igitur Quantitatis per se, vel est termi- et duo instantia. nus continui, vel pars discreti. (i) Et prseterea, quomodo non Si ponatur pars discreti, ergo po- mutaretur ipsum muic secundum nitur tempus discretum, quod Phi- substantiam, si mutatur secundum losophus non concessit. Si pona- diversa csse? Et tunc oportet ejus tur terminus continui, ergo opor- et suorum csse, qnserere mensu- tet quod sit aliud et aliud secun- ram, et sic in infinitum. dum substantiam, secundum quod (k) Prseterea, aut istud nunc se- omnein- terminat aliam et aliam partem cundum substantiam idem est in esUnriium continui; scilicet temporis, quia quolibet mobile, aut praecise in tempoTs, impossibileest idemsecundum sub- uno, non in quolibet, quia unum '^''iatuT stantiam esse per se terminum accidens numero esset in diversis p^"";" ^ vel ulli- alicujus quantitatis, et ejus prin- subjectis, nec in uno mobili prae- „„"^"'"^ cipium. cise, patet ex se. iciemVst, . , AiT-ki-1 (lemutato (g) Et si dicas, quod termmat Ad Philosophum dico (l), quod ^^sein mo- secundum diversa esse, contra, non intelligit nunc manere idem cum ista esse accidunt illi nunc ei- secundum substantiam, quia oppo- dem secundum substantiam, quia situm sequitur cx dictis ejus; sed per te, illud manet idem sub diver- quodcumque unum nunc considera- sis esse, et per consequens ista ac- tum secundum se est idem, et lioc cidunt sibi, et omne indivisibile de dicitur esse idem secunchim sub- genere Quantitatis, vel per se ter- stantiam ; consideratum autem in minat quantitatem, vel est pars ordine ad tempns pra>teritum et discreti, sequitur quod istud nunc futurum, cum sit terminus prno- non sit indivisiliile per se de gene- teriti et principium fntnri, dici- re Quantitatis. tur distinctum secunduui rssc. (h) Praeterea, ista cssc qusero cu- Kt ad hoc declarnndum est (m) jus generis sunt? Si sint divisibi- illud simile de mo])ili (juod mnnet lia de genere Quantitatis, igitur idom, non (luidem mobilo, ut ahso- sufficiunt ad terminandum pro- lute prneccdit mutntiouem, quia prium continuum, absquo illo »?/?ic lioc inodo nunc uon est ineusura secundum substantiam, quod est ejus, nec aliquid pertinens ad lcm- inconveniens, quia nullum indivisi- pus; s(m1 mohih^ ut est suh \\\\i\ l)ile per se terminat, nisi rationo mutatiune, est idein secunduiu 254 LIB. II. SENTEiNTIAUUM Text. 32. 7. Text. 90. Text. 87. 4. Physi- cor. Text. 10. Non solvit Phi- losophus. expresse an tempus fcit. Vide Scotum. 4. Phys. q. 14. Ad instan stam supra n. 4 ex Philo- sopho. substantiam, lioc est secundum es.se illius mutationis consideratae se- cundumse; etest aliud secundum essc, hoc est, ut sub illa mutatione terminat praeteritum, et initiat fu- turum, et secundum lioc dicitur alibi et alibi esse; non quidem actu, sed in uno Uhi medio inter extrema, inquantum illud termi- nat motum secundum prius nbi, et inchoat motum secundum poste- rius ubi, dicitur alibi et alibi, quia mutari est aliquod utriusque ex- tremi. Unde Philosophus 6. Physic. vult quod quamvis aliquid unum sit in uno medio, tamen illud est aliud secundum extremum utrum- que. Sed quomodo ex hoc solvitur il- la (n) qu^stio Philosophi, quam movet 4. Physic. iitrum idem nunc se- cundum subslantiam maneat in toto tem- pore, vel non ? Bico, quod sicut qusestionem il- lam, utrumtempus sit? nunquam sol- vit expresse, sed aliqua dicit, ex quibus potest coUigi ejus solutio, ita et in isto. Si enim quodcumque unum mobile praecise habeat iden- titatem secundum substantiam, hocest ad se, et distinctionem se- cundum esse, hoc est secundum or- dinem ad aiiam et ad aliam par- tem motus, et eodem modo de in- stanti respectu partium temporiS; et non est tanta identitas instantis in toto tempore, quanta est unius instantis respectu substantiae mo- bilis ; igitur instans in toto tempo- re est aliud et aliud secundum sub- stantiam. Dico tunc ad instantiam (o), si aliquod nunc similiter se habet ad substantiam mobilis, sicut ?evum ad substantiam Angcli, illud nunc non est aliud et ab ipsa substantia, nec est aliquod indivisibile in ge- nere Quantitatis ; et si fingatur ali- quod nunc de genere Quantitatis mensurare mobile secundum sub- stantiam ; nihil tale est in Angelo actualiter existente, sicut prius probatum est. Sed contra (p) istud arguitur sic : mobiie potest considerari triplici- ter; vel ut est sub medio mutati- onum, id est, inter terminos muta- tionum;vel sub terminis mutati- onum; vel ut est prius motu et mu- tatione, possibile tamen recipere ista. Primo modo correspondent sibi diversa nunc secundum esse, Se- cundo modo, correspondet sibi tempus medium inter illa nunc ; igitur tertio modo correspondebit sibi aliqua propria mensura ; sed hoc non est nisi nunc secundum substantiam; igitur, etc. Respondeo, si oportet tempus (q) differre a motu, et per conse- quens instans a mutatione non est similis ratio quod ponatur aliquid difFerens ab existentia ipsius Ange- li uniformi, quod sit mensura ejus ; nam si tempus differt a motu, hoc ideo est, quia partes ejusdeni pro- portionis alicujus motus, non ne- cessario sunt a^quales in numero et quantitate partium ejusdem proportionis temporis. Nulla au- tem (r) quantitas est eadem alteri quantitati, nisi partes ejusdem proportionis et quantitatis in ea, sint sequales partibus ejusdem proportionis et quantitatis in re- liqua, et hoc sequales tam in nu- mero quam in magnitudine. Lo- quendo (s) autem de quantitatc, Dubit; loqui qi tempu distir a m tene Ph q. 15 Areti 4. d. q. 2. q. vei primi DIST. \l. QUiESTlO II. '4jj qn?e est in motii, qiiam habet ex parte magnitudinis sive formo? se- ciindum quam est motus, possunt aliqure partes motus, puta decem partes integrantes totum motum, esse cum decem partibus tempo- ris, sed non sunt ecedem cis, quia cum eisdem partibus temporis possunt esse plures partes motus ?equales prioribus partibus motus, vel tot insequales, (\uia si dupla virtus movet idem mobile, et per consequens in duplo velocius, nul- la pars erit in motu tardiori, qua3 non erit in motu velociori, loquen- do de partibus, quas habet in ma- gnitudine, vel de partibus quas Jiabet secundum formam, qua est, quia movens mobile motu veloci- ori non facit simul pertransire ali- quas partes magnitudinis, sed prciecise alteram post alteram ; ergo tot partes sunt in motu velo- ciori, et tantse, loquendo de ista quantitate, quot et quantae sunt in motu tardiori. Non potest auteni idem tempus et habens easdem partes, esse cuin isto motu et cum illo motu ; ergo illae partes tempo- ris non erunt eaedem, nec partibus istius motus, nec illius, quia non in eadem proportione se habentes ad totum, nec sunt aequales istis partibus totius. (t) Si hoc est verum, ex hoc con- cluderetur quod indivisibile unius quantitatis, non est indivisibile alterius quantitatis, sed ex hoc non sequitur, quod in aliquo per- manente habente semper essc uni- forme oporteat ponere aliquid ali- ud a se pro mensura, quia ibi nou tenet ratio de illis maguitudinibus, nec partibus earuin; est ergo fal- :ovo. hicia consequentis a majori afdr- mative, si mutatio e' motus habeat mensuras alias a se; igituret ipsa substantia, qu£e prior est motu et muLatione, habet mensuram aliam a se. Minus enim videtur esse di- stinctio sive non identitas in per- manente, quam in tluxu sive in motu et ejus mensura. Si tamen pLaceat dare aliquam aliam mensu- ram illi mobili secundum quod est iu se prius motu et mutatione, iUa mensura erit c^^vum, sicut patebit in (lunestione de mensura operati- onum Angeli. Et si quaeras aliam mensuram Qme est4. ejus, inquantum est in se, et in- Permnea- quantum est susceptivum inotus mensuran- et mutationis, dico quod non est *'''' aliud, quia subjectum sec\mduin il- lud quod est in se, est susceptivum su3e propriae passionis, et simili- ter si qua sit mensura, eadem est; unde non est alia mensura su- perflciei inquantum superficies est, et inquantum susceptiva est albedinis et nigredinis. Ita dico, quod si substantia primi mobilis vel cujuscumque tilterius mensure- tur aevo, non est alia mensura ejus inquantum est prius motu natura- liter et mutatione, et inquantum est receptivum motus et mutati- onis. Et si dicatur, quod inquan- tum quiescens est, liabebit nliam mensuram quam cnevum, hoc Inl- sum est, sicut patehit ibi. COM.MKNTAIIIl S. (a) Instdtur ronlni istud sir. Uir Dorinr Milt prubare inseparalMlilaliMn ipsiiis nnnc iivi ab exisleniia Ani;«»Ii sinuil, et (iisiin- etiunciu realeni ad iuvicein. IMiniuni, vi- 256 LIB. II. SENTENTIARUM delicet inseparabiliiatem, supponit ut ve- se in domo, etc. Ex his patet, quomodo rum, secundum opinionem prius positam. sit unum instans tantum secundum sub- Secundum vero scilicet realeni dislincti' stantiam, diversum tamen secundum esse^ onem, probat per illud tertium membrum id est, quod illud instans secundum sub- positum supra ex septimo Metaph. text. stantiam suam, quod est idem in toto com. 39. et arguit sic : Sicut se habet tempore, potest considerari ut est prius nunc temporis ad substantiam mobilis, ita tempore, et ut sic dicitur principium tem- nunc sevi ad reviternum ; sed nunc tem- poris, et illad idem ut est finis alicujus poris distinguitur realiter a substantia mo- temporis, puta unius hor^, sic dicitur bilis, ergo et nunc sevi realiter distingui- terminus illius temporis. tur ab existentia aeviterni. Et addit in lit- (b) Istam instantiam excludendo. Hic ^. tera, quod tantum sit unum nunc in toto Doctor primo intendit ostendere, quod iempore idem secundum substantiam et nunc temporis sit aliud et aliud secundum diversum secundum esse, ut patet per substantiam, sive quod in temporesit aliud Aristotelem 4. Physic. text. com. 103. et aliud instans secundum substantiam. Et secundum aliam translationem : Ipsius, hoc intendit ostendere secundum mentem inquit, esse insimul est idem^ quoniam Philosophi, 4. Physic. text. com. 104. Eo instansestidem cum fuerit, diversificatur (inquit) quod ferliir, cognoscimus prius secundum autem esse. Et ibi Commenta- et posterius in motu, secundum autem tor : Tempus, inquit, est idem illis, quce quod numerabile est prius et posterius sunt in tempore insimul, et causa in hoc^ ipsum nunc est, quare in his quod idem quod tempus est idem, quoniam instans, ens nunc est idem est. Prius autem et quod est agens tempus est idem in omni posterius est, quod in motu est, sed in motu cum fuerit demonstratum, sed esse ipso esse alterum, secundum enim quod ejus diversificatur , scilicet per iwioritatem numerabile prius et posterius est ipsum et posterioritatem. Hsec ille. Et quomodo nunc. Haec ille. Et Gommentator ubi su- diversificatur secundum prius et posteri- pra, com. 204. sic dicit : Translatum, us, patet ubi supra text. com. 104. se- quod habet motum est causa inesse in- cundum aliam translationem : Et in- stantis, quod supple instans , agit tempus, stans, inquit, mensurat tempus, secundum quemadmodum tempus sequitur motum, quod terminat illud per prius et posteri- scilicet quia motus est causaejus, quia est iis; et potest dicere quod instans quodam- subjectum illius, quemadmodum magnitu- modo ist idem, et quodammodo non, quo- do est causa motus, quoniam est subje- niam secundum quod est unum post aliud ctum motus. Et parum infra: ex cognitione est diversum, et hcec est ratio instantis, translati, supple localiter, moti, prioris et secundum vero quod instans est in aliqua posterioris, cognoscitur prius et posterius hora est idem. Hsec ille. Et ibi Coramen- in motu.etper hoc quod translatum prius tator : Instans, inquit, quodammodo est et posterius est numeratum, erit instans idem, et quodammodo est diversum, et numeratum, et esse translati est causa paulo infra : Quoniam instans secundum inesse instantis, et mutatio ejus, scilicet quod accidit ei, ut sit idem in rebus di- translati est causa in numeratione istius, versis, ut unum individuum, quod inve- scilicet instantis. Et parum infra : et jam nitur in pluribus locis est diversum, ut jiosuimus, quod translatum est verum se- Socratem esse in foro aliud cst ab ipso es- cundum suhjectum, et plura secundum de- DIST. II. QU.ESTIO II. 2-57 finitionem supple, ut consideratur secun- cognoscitur prius et posterius in tempo- clunipriuset posterius in ipso ; ita etiam re, et quod una pars temporis est prior debet esse in instanti, quoniam secundum alia. Gum ergo ipsum instans temporis sc- cjuod est in uno suhjeclo, semper cst idcm, quatur illud quod fenur, scilicet ipsum quoniam ipsum est prius et posterius in mobiie, puta lapidem, non absolute, sed motu, id est, quoniam instans prius et po- ut est sub mutatione, sive sub mutato es- sterius in motu est idem, quia translatum se, quod mutatum esse mensuratur in- est idem, et est numeratum, qui:i transla- stanti temporis, sicut et motus mensura- tum numeratur. Hsec ille. tur tempore, et ultra cum lapis per motum 9. Dicit ergo Doctor supponendo, quod quo movetur habeat aliud et aliud 7/1*//«- nunc temporis sequitur illud quod fertur tum esse, sequitur quod tempus mensu- per hoc, quia eo cpiod fertur, cognosci- rans ipsum motum, habebit aliud el aliud mus prius et posterius in motu, et ipso instans, cum instans in tempore sequa- nunc cognoscimus prius et posterius in tur mutatum esse ; sicut ergo in motu tempore. Vult dicere, quod ad cognos- sunt plura mutata esse, ita et in tempore cendum prius et posterius in motu, requi- mensurante motum, erunt plura instantia, ritur alia et alia mutatio, sive aliud et secundum substantiam mensurantia ipsa aliud mutatum esse, qufc semper fiunt mutata esse, et sic patet ratio Doctoris. in instanti, nam per aliud et aliud muta- (c) Similiter Philosophus in fertia pro- 10. tum esse, ipsius rnobilis cognoscitur prius prietate, etc. Hic Doctor intendit idem et posterius in motu. Et hoc patet, quia probare per Philosophum 4. Physicorum si lapis actu existat, et immobiliter non text. com. lOo. Manifeslum est, inquit, cognoscitur in eo neque prius neque po- quod nisi tempus sit ipsum nunc no^i crit sterius, sed cum lapis incipit moveri in utique^siquidem ipsumnvncnon erit, tem- .^j^^jq gg^ tempore, ut est sub tali mutatione, in ali- pusnon erit, simut enim sunt sicut id quod motas^ quo instanti acquirit mutationem, qua ha- fertur, et loci mulatio, sic numcrus qui turi et |3et mutatum esse, quoe mutatio est princi- est cjus quod fertur, el qui rst loci mu- riti. pium motus futuri et finis pPcBteriti ; et tationis, tcmpus qunlem ennn cst loct moveatur primo per spatium unius hortie, mutationis 7iumcrus, id cst, nfmsura ; tunc terminus illius motus est mutatum ipsum autem nunc cst, sicut quod fcrtur, esse, et sic per aliud et aliud mutatum cs- ct unitas est numeri, cf confinuum aufcm se cognoscitur in ipso prius et posterius, fcmpus cst ipsi ntmc, ct dividifur secun- in motu, ita quod per aliud et ahud muta- dum ipsum nunc. Vide ibi Commentato- tum C5se co2:noscitur nrius et posterius in rem, et per hunc textum vult concedere oon motu. Similiter dico de tempore, nam Doctor esse diversa instantia seoundum nunc, quia ^ niotus quod in tempore sit prius et posterius substantiam iu ipso tempore, ot arguiiur non non cognoscitur nisi per aliud et aliud sic : Sicut se hal)et motus ad mufafum cs- ^,,^1. instans, quia instans, quod est prinoipi- sr, sive ad mohilo sub mulalione, ita tom- um temporis est prius, et instans quod pr.s ad )uinr^ sivo ad instans; oum erijo terminat tempus est posterius, et sic aliud tompus sit numcrus et monsura ipsius instans est principium temporis sequentis, motus, iia .m iiistans lomporis eril nume- et sic prius, et aliud instans sequons, ol rus sivo monsura i|)sius mufati cs.se. Pa- terminans iUud tcmpus est posterius, ot tet consequontia auotoritale Philos.iphi sic successive; cx istis ergo instantibus ubi supra, (piia e\ quo dicimus, quod TtMUpUS Toiii. XI. 17 25B LIB. 11. SENTENTIARUM tempus non est sine nunc, nec e contra, quia motus non est sine mobili, sive mula" to csse; sicut ergo tempus dependet a mo- tu, ita et nunc temporis a mulalo csse, nam prius et posterius intempore causatur a priori et posteriori in motu, ut patet i. aut minus ; si igitur hoc manifestum est, quod et punclum minus, aut cequale mo- vebitur primum, quoniam autem indivisi- bile est impossibile, est minus m,overi pri- us, odquale ergo ipsi, quare erit linea cx punctis. Si autem hoc impossibilc est, et 11. Physic. fext. com. iO\. cum ergo mobi- inoccri indivisibile, impossibile est. Hcec le sit alterum et allerum in loto mo- ille. Ut clarius intelligatur ista littera, po- tu, supple secundum aliud et aliud mn- noquodindivisibile dicatur .1, et moveatur tatum esse; ergo et nunc temporis, sibi super aliquod spatium, quod dicatur /?, correspondens, erit aliud et aliud. certum est quod .1 quando incipil moveri (d) Prceterea quomodo posset ipsum aut pertransit totum spaiium, quod est fal- nunc. Hic Doctor probat eamdem conclusi- sum, aut minus spauum, aut majus, aut onem per argumentum ducens ad impos- cnequale ; patet quod non est dandum, nisi sibile, quia si in toto tempore, esset tan- tum unum nunc secundum substanliam, diversum autem secundum esse totum, illud tempus esset compositum ex indi- visibilibus ; quod est contra intentionem Philosopbi, G. Phijslc. text. com. 88. et quod hoc sequatur, probat, quia ex quo ipsum nnnc, sive instans fluxu suo se- cundum aliud et aliud esse, scilicet pri- us et posterius, efficit tempus, tunc totum cequale, cum e4'go A sit indivisibile, et spatium quod periransit prius erit indivi- sibile, et sic motus ipsius A erit compo- silus ex indivisibjlibus, et similiter spati- um quod pertransit. (e) Ad hoc eliam duce raliones Philoso- ph(, quarum una, eic. Per quam deducit ad impossibile, quia si tantum esset unum instans in toto tempore, tunc omnia, quse mensurantur illo tempore, essent prresen- illud tempus quod est compositum ex alio lia ; patet, quia illa dicuntur esse simul, et alio, esse ipsius nunc esset compositum qute sunt in eodem indivisibili ; patet 4. temporis"^ex indivisibilibus ; patet, quia illa csse Physic. text. com. 92. Amplius, inquit, divfsibiie. essent indivisibilia, nam principium tem- si simul esse secundum tempus, et Jieque poris est indivisibile, et similiter termi- prius neque posfcrius in eodem esse, et nus, ut supra patuit. Et probat Doctor in ipso nunc est, et si qua prius aut postcri- simili, quod esset compositum ex indivi- us in ipso nunc sunt, simul crunt, quce sibilibus, auctoritate Philosophi, 6. Phy- in millesimo fuerunt anno cum his quce sic. lext. com. 88. de indivisibili, qui sunt hodie. Hoec ille. Unde Commentator sic ait : Quare non contingit impartibile ibi, commento 92. sic ait : Illa, quce sunt moveri, neque omnino mutari : htec ille. insimul sunt in eodem instanti, et sua Et rationem assignat, quia tunc motus convertens, illa quce sunt in eodem in- ejus componeretur ex indivisibilibus, ut stanti sunt simul ; hanc propositioncm, Nuiium dicit in illo textu ; et quod componeretur scilicet quod idem instans est omnium en- 'SnS^ ex indivisibilibus probat ubi supra text. ti'-^ni, de quibus dicimus qucedam esse moven. ^^^^^ gg^ AmpUus autcm ex his manife- ente, et qucedam esse post, sequitur ubi il- stumest, cum neque punctumy 7ieque aliud lud quod fiiit transacto millesimo, et il- indivisibile, nullum contingit moveri, lud quod est hodie, sunt insimul, quod est omne enim quod movetur impossibile jjri- inopinabile, et Sgllogismus categoricus us majus moveri ipsius, cjuam aut cequcde concludens inconveniens in hoc sermone M DIST. n. QU^STIO II. 059 componitur, sic in prima figura omnes terius vel fmis illias horte, dicitur ter- res inveniunfur in eodcm ioslanJi, et minus. om.nia sunt simul, erfjo omnia quce sunt Contra. Hic Doctor iniprobat lianc re- simul, quod est imposs^bile. Hfec ille. sponsionem, et dicit ista duo esse accidunt 13. (f) Alia ratio esl, quia cujuslibet, etc. ipsi instanti, patet, quia cum illud instans Duopuncta ^, . .... ... i- •. • suat 'Jt isia rctio clarias intelli^^atur, suppono dicitur prius, non est sub esse posteri- Hn^te?' Q^od cujuslibet continui sunt duo termini, oris; et similiter cum est sub esse poste- scllicet terminus a qvo et tergiinus ad rioris non est sub esse prioris, et sic bu- qoem; nam in linea sunt duo puncta, quso jusmodi prius et posierius accidunt sibi. sunt termini line^e ; inmotu vero, puta u- Dicere ergo, quod est principium sab il- niushorae, suni duo m^/ia/a esse,e intem- la raiione, qua est prius et incipit flucre, po.'e, puia unius hora3, suntduo instantla, et fmis sive terminus sub illa raiione, quorum unum est princjpium illius tem- qua posterius; ergo non terminat per so, poris, et aliud finis sive terminus. Secun- quod est falsum, quia omne indivisibile do suppono, quod terminus coniinui per de genere Quantitatis, vel per se terini- se, idest, ex sua raiione formali terminat nat quantitatem, vel est pars alicujus continuum. Islis suppositis, accipiotempus discreli. unius horae, certum est quod principium (h) PrfPterea, hta esse qucero, cujus illius temporis est aliquod instans,et simi- generis sunt. Et ratio ista clara est, nam liter terminus illius est aliquodinstans; sed si isia e^-se sint indivisibilia de genere impossibile est, quod unum instans respe- Quantitatis, ergo sufficiunt ad terminan- ctu unius horyesit principium, et terminus dum proprium continuum absque illo illius, ut patet intuenti ; ergo erit aliud et nunc secundum subslantiam, quod est aliud instans. Et dicitDoctor inistaliitera, inconveniens, puta quod illa ratio, qua quod si ipsum nunc sit fanfiim ipsa sub- nunc dicitur posterius sit terminus i[)sius sfantia mobilis, non estcontendere, nisi de continui, nam illa ratio, qua dicitur jio- verbis, quiaprius factum fuit argumentum sterius non est ex natura rei, et sic ali- ibi: Instatur contra istud sk, qui a mmc quid, quod non est ex natura rei, csseL secundum suhstantiam se habet ad sub- per se terminus alicujus continui habentis stantiam mobilis, eic. ubi fuit sic argu- verum esse ex natura rei. Si autein illa mentatum; sicut se habet nunc iempons me sint alterius generis, piua Qualitaiis, ad substantiam mobilis, ita nunc (Bvi ad sequitur inconveniens, videlirot (pKKJ ipsum teviternum; modo dicit Doctor: Si qualitas erit per se ratio terminandi iii tu concedis, quod nunc temporis slt ipsa genere Quantitatis. substantia mobilis, tunc contentio ista (i) Et pnvlerea (piomudn mni muiurr- est tantum in verbis, et non in re, quia (ur, etc. Vult dicere Doctor (luod si ip- in re magis ex hoc probatur intentum, sum nunc (it sub alio ot alio cssc\ orj;o scilicet quod nunc (cvi sit simi^Iiciior tunc mutaiur, sod cuiounKiue //»»// ^•.v*^' idem cum feviterno. oorrespondot nnnc tcinporis [)ro inensura, (g) Et si dicas.quod terminaf srcundum ct tunc «[Ujoro de illo nunr corros[>on- diversa esse, id cst, quod ipsum instans dontc, aut [^otest csse aliud ct alind so- temporis, secundum quod est prius ot iii- oundum snbslaniiain, soounduin ([uod cipit lluere, est princi|)ium tomi^oris, pu- corros[)ondot alii "t alii mnlaln rsst\ ot ta unius horjje, et secundum quod cst pos- tunc habotur intonlnm; aul o.si lanlum [...] virtutis est in Angelo, secundum quam potest esse in aliquo loco proportionabiliter secundum ulti- mum potentiae suae, puta isto tan- sibi figuratio non repugnat. tum et illo tantum, posset tamen 12. (d) Ex hoc arguo sic : Quidquid secundum ultimum potentiae sua3 S^sf i?r!ino Potest esse in uno asquaii, potest facere se in minoriloco isto quan- ^'i^^aiium ^ggg jj^ g^l|.gPQ g^ gi]3^ jjQj^ j^gp^g^r^l^ tumcumque sibi adaequato ; hoc reiiquo, si flcrupatio aiiqua, secundum quam autem posse est alicujus virtutis ncn obstat "^ ^ ^ .7 • • . . . unum distinguitur ab alio ; sed An- activae m eo, quia m potestate sua I DIST. II. QUiESTIO VI. • 343 est, ut posset uti ea ad effectum continuo, licet torte posset esse sibi adsequatum vel non ; igitur in puncto. magis posse habere istam quanti- Utrumautem {h) determinatum i^. tatem in potestate sua est perfe- locum requirat et determinate, ita ctius, quia majorem Iiabet virtu- quod habens tantam virtutem, si tem activam, et ita est potens uti est praesens loco de necessitate illa virtute activa in infinitum ad est praesens tanto loco, nec in essendum in minoT*i et minori lo- potestate sua est, quod sit pr^esens co, quam sit ille locus sibi ad- majori et minori loco, sicut est sequatus, igitur habet potentiam de corporibus, quia quodlibet est infinitam. Consequens est inconve- necessario in loco sibi aequali ; niens, igitur et antecedens; sicut anima etiam intellectiva necessa- igitur si posset in infinitum esse rio est in loco totius corpo" in majori et majori loco, con- ris animati, ita quod non est in cluderetur infinitas virtutis suae, potestate ejus esse in loco majori ita concluderetur infinitas virtutis vel minori. Hoc enim dubium est, suae, si posset esse in infinitum in quia nec videtur posse faciliter minori et minori. probari una pars nec alia. Quod 13. (f) Si tamen posset esse in pun- quidem inconveniens est, siquanti- cto vel non, non videtur ratio tas sua virtualis per quam potest necessaria nec ad unam partem esse prsesens alicui loco, sit natu- nec ad aliam, quia licet Angelus ralis ratio essendi in tanto loco sit indivisibilis, non habet tamen suo modo, sicut quantitas corpo- indivisibilitatem limitatam sicut ris est naturalis ratio essendi in '\"4l"o"^ punctus, et ideo non oportet ip- tanto loco suo modo, ita quod li- a^tenniua- sum esse in puncto sicut in loco. cet in potestate mea sit me esse /""'• ^ ^ ut non pos- Nec forte repu^nat sibi esse in in hoc loco vel in illo loco, non , sit ^ '-J ■ habere lua- puncto sicut in loco, quia nuUum tamen est in potestato mea esse in jorem . , , 1 ■ n .1 1 • i. t . . , vel aijno- inconveniens videtur ex hoc mier- tanto loco vel m tanto, quia iste rem, ri, quia si ex esse in puncto sicut effectus est naturaliter conse- ^'^indT' in loco, hoc inferatur quod non quens quantitatem, qua^, non sub- ''^^^'tu"-*""' posset moveri localiter, nisi spn- est potestati mec-^^, sicut nec in se, 'Vmfc*i^*'* tium esset ex punctis, non sequi- ita nec quantum ad istnm eff(^- tur. Posset enim immediate cx ctum, esse scilicet in tnnto loco loco punctuali ferre se in conti- vel tanto; nihil ergo videtursequi nuum, cujus continui punctus est inconveniens, si ita poneretur in terminus. Angelis. Vel si ponatur, (luod De isto (g) igitur articulo vide- quantitas eorum liabeat aliquem tur concludendum, quod liabet lo- locum adTquatum, quo majorcm cum determinatum, indeterminate non posset habere secundum coU' tamen hoc modo, (luia aliquis lo- ditioues suae virtutis et essentine, cus est quo majorem non posset licc^t tamen ij^sa subsit voluntati liabere, et aliquis quo non posset Angeli, ut possit non semi^er ha- habere minorem, loquendo de loco bero illnni locum. sed majorem, rum. 344 LIB. II. SENTENTIAHUM vel minorcm, non sequitur incon- veniens. 15. De quarto patet, quod non est in loco commensurative, quia non habet partem et partem cum par- tibus loci. De quinto (i) dico, quod est in lioc loco vel illo, quia non est ubi- que, et hujus ratio quaerendum est; dico igitur, quod si aliquid posset esse secundum se in poten- tia passiva determinate ad aliquod genus physicum, et non est deter- minate in potentia passiva ad ali- quam speciem illius generis, tunc ab eodem reducitur illud ad actum illius generis et speciei, sicut si superhcies, unde superficies sit ex sese determinata ad calorem, et non sit ex se determinata ad albe- dinem vel nigredinem, tamen ab eodem agente reduciturad actum coloris et alicujus coloris, quia non est colorata, nisi quia sic est colorata. i. coeio Ita dico hic, quod licet Angelus empyreo. . . , . • i r • • q. 9. etio. sit lu potcntia ad iibi m communi, conltt^^n et non ex se determinatus ad naturaii- l^o^ ubi vcl illud, tamcu ab eodem c'^^2. agente reducitur ad hoc ut sit actualiter in loco, et in hoc loco vel illo; illud autem quo primo potest esse in loco, est a Deo pro- ducente ipsum super creaturam corporalem continentem, sed ex tunc poLest reducere seipsum ad actum istum, sicut patebit in quce- stione de motu Angeli. 16. (j) De sexto dico, quod non est in aliquo loco naturaliter, quia tunc esset in aliquo loco violenter, tunc etiam aliquod corpus haberet na- turalem aptitudinem ad ipsum conservandum in locO; et aliquod 4 prol.et 4. d. 43.; q. 4. qu£est. 5. corpusad ipsum corrumpendum. Motuscoej Et confirmatur (k) ratio per naturaiis. Avicennam 9. MetapJi. ubi vult quod motus coeli non est naturalis, quia tunc terminaretur ad quietem na- turalem, et motus ab illa quiete esset violentus, et ita est in pro- posito, et hoc accipiendo naturali- tatem proprie, sicut illud dicitur moveri naturaliter, quod inclina- tur naturaliter ad motum. (1) Ex isto sexto patet, quodilla ^e po 1121 potentia passiva, quae est in Ange- neutra.viJi 1 1^1 % Scot. q. li 10 ad essendum m loco, non est naturalis necTiolenta, sed neutra, quia nec istud passum inclinatur ex se naturaliter ad istam for- mam, nec ad oppositum; sed neu- tro modo se habet ad ista, sicut superficies ad albedinem et nigre- dinem indifFerenter se habet. (m) Ad argumenta, omnes aucto- ritates, quae negant Angelum esse in loco, sunt exponendee, quod ve- rum dicunt ipsum non esse in lo- co circumscriptive ; circumscri- ptio autem includit esse in loco actu, et sequali, et commensurati- ve, juxta secundam, tertiam, et quartam conditiones * locati, quse non conveniunt Angelo. (n) Ad illud Philosophi, potest concedi quod superficies aliqua corporis continet Angelum; non tamen ex hoc sequitur quod sit agens influens vel continens re- spectu ejus, quia continentia loci est alterius rationis a continentia formoe vel speciei; talis enim con- tinentia nihil aliud est hic, nisi contentum esse intra hanc super- ficiem continentem, et nihil ejus esse extra, et hoc verum est in quocumque contento definitive, I al. lociJ 17.1 xVd. 9^ DIST. II. QU^STIO VI. . 345 quia nihil ejus est extra locum lad, el ideo non oportet quterere aliquam ambientem. intrinsecam rationem essendi angelum in Ad3. (o) Ad illud de situ, sive ut ac- loco necessario, supple actu, quia ibi cipitur pro differentia (juantitatis, nullaest, sed tantummodo eslinipsopo- sive ut est Prsedicamentum, si tentialis passiva, quiapotest esse in loco, illud Praedicamentum praesuppo- ciuia nonrepugnat sibi. nat ciuantitatem, neutro modo Hic tamea aliqui expositores Doctoris ^ >?. ^ Opinio Pe- major est vera, quia non oportet ad adducentes opinionem Petri de Candia tri , , , ., , 1- 1 rv • • 1 ^*^ Candia, omne ens m loco habere situm al- pro se, dicunt quod cum Deus sit m loco, tero illorum modorum, nisi sit quia ubique, et omnia alia entia sint in inloco circumscriptive. loco, hoc siquidem non est negandum ab ^icet G. Ad secundam qusestionem patet ipso Angelo, et ita Angelus est in loco, ex dictis in 3. artic. scilicet de loco et potest esse m loco, ita quod, et si esse determinato. in loco contingenter insit Angelo, posse tamen esse in loco sibi necessario inest. GOMMENTARIUS. ^ ... • n • r Et qu90 est ratio intrmseca necessario opmioGre- * gor u 24. (a) Ad proposituyn. Nunc Doctor re- concludens Angelum posse esse in loco. Nazianzeni omodo I ^ 1 • • 1 -x •!• . , , ^ ,. . dicentis, geius spondet ad prmcipale qusesitum, scilicet Dicunt secundum Petrum de Candia, quod quodabusi- assario An Angelus sit in loco , ti YQs^ow^QiidiO A\' est ratio entis, quia enim esse in loco di.-'imus ^oco. cit primo, quod Angelus non necessario est pra^dicatur de omnibus, etiam de Deo, ^"^^se^*^^ in loco; et probat per argumentum a mi- sequitur quod istud consequitur rationem '"'^,-3,^' nori, quia minus videtur corpus posse transcendentem, quia quando aliquod ^^|^^^'^^- esse sine loco quam Angelus, et tamen prtedicatum est omnibus commune, con- ^i^ere, potest esse, ut supra patuit; ergo et An- yenit illis ratione alicuius communis om- operaiur gelus. Pro nunc adverte, quod non quse- nibus, tale commune est ens ; quia igitur rit Doctor de loco circumscriptivo respe- Angelus est ens, ideo potcst esse in ctu Angeli, cum nuUo modo possit cir- loco, nec ei repugnat ratio loci suo modo, cumscribi, sed de loco defmitivo, quo sit scilicet defmitive; btec illi. prcesens alicui corpori. Et dicit, quod ista tamen positio non videtur multum non necessario Angelus est in aliquc loco ad propositum Doctoris, ba3c forte videtur definitivo, quia Deus posset facere Ange- vera quantum ad aliqua. lum, nullo corpore existente, etiam posito Primum patet, (juia Doctor ( loquondo corpore, posset facere Angelum non essc de potentia passiva, qua Angehis possit prcesentem tali corpori, sicut etiam di- esse in loco ) pro ratione talis potentije ctum est supra de corpore aho a corpore assignat, vel substantiam ipsius Angcli, coelesti. Et addit in littera, quod in An- vcl naturam limitatam, vel ali(iuid ex- gelo tamen est potentia passiva, qua i)os- trinsecum, etc. iioii aulcm assignat cns set in loco definitivo tantum, ct iion cir- comnume Dco ot creatur;«». cumscriptivo. Sc^piitur : Et ista poten- Secundum palet, ()riiuo (juia si Ani:o- tiay supple passiva, vcl fundatur immc- bim posse csse iii loco, ov boc conclude- diale in ejus substantia, supplc absolutc, rclur, quia Dous ost in looo, magis vide- vel in ipsa inquantum est natura limi- rctiir posse conohidi Angohim neoossarin tata actualiter existens, vcl in aliquo esse iii loco. (inia si i^ous neoessario cxtrinseco ipsi Angclo, quidquid sit U- osi iii hxo, ergo ot Angolus; consequcns 111 Joco. 346 LIB. II. SENTENTIARUM est falsum, ut supra patuit, oportet enim assignare aliam rationem. Secundo ista ratio non concludit, vide- licet esse in loco prsedicatur de omnibus, ergo et de Angelo. Antecedens est mani- feste falsum, quia si esse in loco praedi- catur de omnibus entibus, tunc locus esset in loco, et esset processus in infmi- tum, ut supra patuit, probando quod lo- cus non est in loco. Tum, quia si esse in loco prcedicatur de omnibus, aut preedi- catur sequaliter de omnibus, aut insequa- liter. Si primo, tunc sicut esse in loco de necessitate prsedicatur de Deo ; ergo et de Angelo, consequens est falsum. Si in- sequaliter, ita quod esse in loco conveniat necessario alicui, et contingenter alteri, tunc oportet assignare aliam et aliam ra- tionem, quia secundum unam, aliquod ens de necessitate est in loco, et aliud secundum aliam contingenter; si enim tantum esset una ratio, illa esset ratio, vel necessario tantum essendi inloco, vel tantum contingenter. 26. Tertium, non videtur verum, scilicet ^^"tri ^ quod ideo Angelus potest esse in loco, quia nonadmit- ^^^- Quia aut accipitur ens transcenden- titur. ^gj,^ ^^ gg^ commune omni enti, et tunc sequeretur quod omne ens posset esse in loco, cujus oppositum dictum est supra. Tum quia qusestio de AngeIo*est tantum de loco defmitivo, et locus de- fmitivus non convenit Angelo ratione en- tis transcendenter sumpti, quia talis locus posset competere cuilibet enti; et sic Deo. Oportet ergo assignare aliam rationem, per quam Angelus possit esse in loco defmitive, et forte non videtur alia ra- tio, nisi quia est talis natura sic limi- tata, etc. Dubium. (^) Siipposito igilur isto primo, vide- licet, quod Angelus possit esse in loco, non oporlet qnod sit in loco aclu, vide- licet in loco circumscriptivo, quia non oportet quod sit in aliquo continenle in- divisihili actualiter existente, id est, in aliqua superficie indivisibili, eo modo quo dividitur corpus, ut supra patuit, actua- liter existente, id est, cujus latera actu distant ; patet, quia Angelus, cum sit indivisibilis, non facit latera continentis distare, nec per consequens facit super- ficiem continentem in actu. (c) De tertio est dubium^ scilicet in loco determinato sibi sequali, et de hoc mota est queestio secunda, videlicet, utrum Angelus requirat determinatum locum? Et non debet hic accipi in loco cir- cumscriptive, sive commensurative, eo modo quo dictum est de loco circum- scribente corpus, sed debet hic accipi commensurative, id est, adsequate. Et est queestio : An Angelus sic sibi adsequate determinet unum locum defmitive sive potentialiter, quod non possit esse in majori vel minori loco. Respondet Do- ctor dicens, quod communiter concedi- tur, quod non potest esse in loco quan- tumcumque rnagno, quia hoc est pro- prium Dei. Et ex hoc infert Doctor quod si sic esset, quod tunc Angelus posset esse (ut videtur) in loco quantumcum- que parvo. Intendit enim Doctor probare, quod si Angelus non potest esse in loco quan- tumcumque magno, quod nec etiam po- terit esse in loco quantumcumque parvo ; et probat ex 3". propositione primi Eu- clidisj ubi vult, quod quidquid potest esse in uno eequalium, et in reliquo, si sibi figuratio non repugnet. Et ratio stat in hoc, si enim A potest esse in maximo loco, ergo et in minimo^ cum non sit major ratio de uno quam de alio, si enim non potest esse in loco quan- tumcumque minimo, hoc non erit ex ra- tione loci; sed ex ratione figuree. Exem- 27. DIST. II. QU^STIO VI. 347 quadrato, et tamen illud idem non poterit esse in loco habente figuram tantum quadrangulam, ut patet, maxime si illud quadrangulum sit tantse quantitatis,quan- [erentia tte quadratum. Differentia enim inter inter * idratum quadratum et quadrangulum hsec est, quia et idrangu- quadratum habet quatuor latera ad invi- cem oequalia ; quadrangulum vero per- fectum habet duo latera ad invicem ^mplum, pium, nam aliquod corpus perfecte qua- parvo vel stricto, quod oportet ponere dratum potest esse in loco perfecte dicendo quod non repugnat sihi esse in quantocumque loco, quia si potest esse in quantumcumque loco parvo, oportct dicere quod possit esse in quadrato quantumcumque parvo vel stricto, et sic sequitur, quod non repugnet sibi csse in loco quantumcumque longo ; patet, quia quadrangulum est cequalis isti qua- drato parvo in quo potest esse. Si enim detur quadrangulus iiequalis quadrato sequalia, puta longiora, et alia duo ad in- parvissimo, talis quadrangulus erit longis- vicem sequalia, sed insequalia lateribus simus propter strictitudinem trianguli, longioribus. Et hoc est quod dicit Doctor patet, quia quadrangulus constat ex qua- de aqua respectu loci quadrati et loci tuor lateribus, quorum duo sunt longiora quadranguli , figuratio ergo illa impedit, ad invicem oequalia, et alia duo breviora ut non possit esse in loco sequali se- ad invicem aiqualia, et sic quadrangulus cundum quantitatem. Cum ergo in An- sequalis quadrato parvissimo habebit gelo nulla sit figuratio obstans, oportet latera longiora strictissima ; et sic per concludere quod si potest esse in loco propositionem Euclidis, si Angelus posset quantumcumque magno, quod etiam pos- esse in loco quantumcumque parvo, sit esse in loco quantumcumque parvo ; posset esse in quadrato parvissimo, et sed primum non conceditur, ergo nec per consequens posset esse in quadran- secundum ; et hoc est quod dicit in gulo cequaU quadrato strictissimo, et per ista littera, quam tamen aliqualiter de- claro : (d) Et hoc arguo sic. Cum dicit, quid- quid potest esse in uno cequali^ puta se- cundum quantitatem, sisibi non r^epugnat figuratio aliqua, secundum quam figura- tionem unnm existens in uno jiiquali se- cundum quantitatem necessario distin- guitur ab alio existente in alio secundum quantitatem, quic distinctio prohibet exi- stens in uno a^quali non possc in alio a^quali. Scquilur: Sed Angelo nulla ftgurafio loci in quo esf, repugnat, patet, qiiia figuratio loci tantum repugnat habenti partes quantitativas, quas Angclus non habet. laratio .erto. consequens longissimo, quod videtur inconveniens. Et quod possit sic esse, patet, quia nulla figuratio repugnat ,28. Angelo. Sequitur : IUud declaratur pcr oppo- silum de corpore naturali. Ilic Doctor declarat quomodo sequerelur Angohiin posse esse in loco quantumcunKiuc lon- go, si posset esse in loco (|uaih'alo par- vissimo, et hoc declarat |)cr oppositum de aqua, quia si a(|ua ()Ossit esse in (jua- drato parvissimo, ut in loco, non tamcn sequitur ([uod [)ossit esse in ([uadrangulo {0([uali illi quadrato, ot hoc est, ([uia ligu- ratio tahs repugnataqutc,etsi sibi non re- [)ngnarct, si [K)sso in ([uadrato [)arvissi- mo, posset csse in ([uach^angnlo iot[uah ; Se([uitur: igitur si pofcst csse in unu caww crgo Angoh) nuMa ro[)Ugnot ligu- ccqiiali et in altcro, et pcr co^iscquois ratio, se([uitur quod si [)ossct in ([ua- potest esse in quadrato quanfumcumquc drato [»arvissim(), otiain possot in ([ua- 348 LIB. II. SENTENTIARUxM drangulo oequali quadrato, et hoc est quod intendit Doctor hlc. 29. (e) Prceterea si quantilas aliqua vir- tulis est in Angelo. Doctor per hanc ra- tionem deducit ad hoc inconveniens, quod si Angelus haberet quantitatem virtualem, secundum quam posset se fa- cere prpesentem cuilibet loco quantum- cumque minimo in infmitum, esset vir- tutis infmitee. Patet in simili, qua sicut posse facere se preesentem virtute pro- pria loco quantumcumque magno in in- fmitum est virtutis infinitee, ita posse se facere praesentem loco quantumcumque minimo in infmitum, erit virtutis in- fmitse An ano-elus (0 ^^ tameu posset esse in puncto vel possit ^^Qji jjfQ Doctor non determinat se, nec esseinpun- ' cto. ad hanc partem, quod Angelus possit esse in puncto, tanquam in loco, nec ad partem oppositam, scilicet quod non pos- sit esse in puncto, ; et dicit quod non apparet ratio necessaria, nec ad unam partem, nec ad aliam. Qui enim vellet tenere Angelum posse esse in puncto tan- quam in loco, haberet pro se hanc rati- onem, quod licet Angelus sit indivisibilis, non habet tamen indivisibilitatem limita- tam sicut punctus, puta secundum genus quantitatis ; punctus enim est indivisibilis de genere quantitatis, modo posse esse in puncto tanquam in loco, oportet esse indivisibile, limitatum secundum genus quantitatis Qui etiam vellet tenere partem opposi- tam, scilicet quod possit esse in puncto, ut in loco, posset habere per se hanc rationem, illud est possibile, ad quod nullum sequitur inconveniens ; sed ad Angelum posse esse in puncto, ut in loco, nullum sequitur inconveniens ; si enim aliquod possit inferri inconveniens, hoc prsecipue posset inferri, quod tunc Angelus non posset moveri localiter supe aliquod spatium, nisi tale spatium esset compositum ex punctis, quod est falsum. Dicit tamen Doctor quod tale inconve- niens non videtur sequi, quia Angelus posset immediate ex loco punctuali ferre se continuum, cujus continui punctus est terminus, puta si Angelus esset in aliquo puncto magnitudinis cubitalis, recedendo a tali puncto, localiter moveretur super tali magnitudine continue. Et sic non apparet ratio necessaria, nec pro una parte nec pro alia. (g) De isto igitur articulo. Hic' Doctor 30. respondet ad secundam qusestionem se- mtentil cundum propriam intentionem, quod ^°' Angelus habet locum determinatum, indeterminate tamen hoc modo, quia aii- quis locus est quo majorem non posset habere, et aliquis quo minorem ha- bere non posset, loquendo de loco conti- nuo, licet forte posset esse in puncto, quia etsi forte Angelus posset esse in puncto, ut in loco, non tamen posset esse in aliquo minimo continuo ut in loco, propter rationem superius factam, quia si posset esse in loco quantumcumque parvo, posset esse in quadrato parvis- simo, et sic in quadrangulo longis- simo, quod est manifeste falsum, sed ista non sequuntur, si ponaturposse esse punctualiter in aliquo loco. (h) Utrum autem determinatum lo- cum, etc. Hic Doctor ponit duas partes oppositas et probabiles. Prima, quod etsi sit in potestate Ange- li posse se facere praesentem tali vel tali loco, tamen ut est in loco, sic de neces- sitate est in tanto loco, quod potestate sua non potest esse in majori, nec in mi- nori loco, nec simul, nec successive. Et probat per simile de corporibus, quia etsi corpus possit esse in illo vel in illo, tamen dum est in loco, sic adsequa- te est in illo, quod non potest esse nec DIST. II. QU^STIO VI. 349 31. in majori nec in minori, quia ultima su- perficies corporis locati adsequate sibi de- terminat tantum locum ; sic videtur quod quantitas Angeli virtualis sic addequate determinet sibi tantum locum, ut non cere ad colorem in communi, nisi prius reducat ad aliquem colorem in particu- lari, quia actiones sunt singularium, pri- mo Melaphysicce in procemio. Sic dico in proposito, quod si Angelus sit in poten- possit esse neque in majori, neque in tia passiva ad locum in communi, erit c- minori loco, licet possit in esse in a^qua- tiam in potentia passiva ad hunc vel hunc li successive. locum ; et potentia activa, quse reducit An- Secunda pars est, quod etsi Angelus gelum adessendum inloco in communi,est delerminet sibi tantum locum, quod non eadem quoe reducit ipsum ad essendum majorem, puta locum tricubitalem, ita in hoc vel hoc loco, imo non potest re- quod non possit esse potestate sua in ma- ducere ad essendum in loco in commu- jori loco ; et similiter determinet sibi lo- ni, nisi prius reducat ad essendum in cum ita parvum, quod non minorem, pu- loco in particulari. Et infra patebit quo- ta locum digitalem, ita quod potestate modo idem Angelus sit in potentia pas- siia non possit esse in minori loco, ta- siva ad locum, et in potentia activa fa- men se potest facere pryesentem majori ciendi se in loco. et rninori loco, accipiendo majus et minus (j) De sexto dico, quod non cst in 30 infra spatium digitale et tricubitale, ita cdiqiio loco naturaliter, quia tunc esset -^°geius ^ ^ ' 1 > 1 noQ est in quod potest esse potestate sua in spatio m aliquo loco violenter. Patet, nuia si aiiquo ^ ^ oco natu- bicubitali, et in spatio cubitali. Et si non esset in loco sursum naturaliter, tunc raiiter. possit esse in majori loco tricubitali, nec esset in loco deorsum violenter, ut patet in minori loco digitali, accipiendo tamen de levi, quod est in loco sursum natura- totum illud spatium, potest esse in majori liter, quia secundum naturalem inclina- et in minori loco respectu spatii. tionem, et per consequens in loco de- (i) De quinto dico^ qiiocl est in hoc orsum violenter. Sequilur : tunc etiam loco vel illo, supple determinate, quia aliqnod corpus haberet naturalem apti- non est ubique. Et hic declarat Doctor tudinem ad ipsum conservandum in quomodo Angelus potest seipsum reduce- loco, et aliquod corpus ad ipsum cor- re ad talem vel talem locum, et hoc ma- rumpendum ; patet, quia ideo corpus ha- gis patebit qucestione idtima prcesentis bet naturalem inclinationem ad ahciuem distinctionis, ubi quiierit : An Angelus locum, quia propter quahtates naturales possit movere se. Dicit ergo hic, quod inexistentes locanti, locatum salvatur el quando aliquid est in potentia passiva conservatur ibi, ut supra patuit. ad aliquod genus, et per consequens in (k) Et con/irmatur rafio prr Ariccn- nam, etc. Nam motus aliciijus (hcitiir proprie naturalis uni termiiu) ad (luem est talis motus, ad (luem termimim mo- bile naturalitcr inchnatur. Idco cnim mo- tus naturalis ad centwum (hcitur natu- rahs, (luia grave naturaht